W Polsce zmaterializował się rumuński scenariusz blokady środków instytucji zapewniajacej służby żeglugi powietrznej.
Jak wynika z ujawnionych publicznie informacji, środki pochodzące z opłat trasowych należnych Polskiej Agencji Żeglugi Powietrznej (PAŻP) miały zostać 1 lipca br. objęte blokadą w związku z postępowaniem prowadzonym przez koncern farmaceutyczny Pfizer przeciwko Polsce. Dla Agencji oznacza to problem dotyczący jednego z dwóch podstawowych źródeł finansowania jej działalności.
Europejski system finansowania służb żeglugi powietrznej rozróżnia dwa rodzaje opłat – trasowe oraz terminalowe – które podlegają odmiennym zasadom poboru i rozliczania. To rozdzielenie obu systemów poboru ma w obecnej sytuacji istotne znaczenie. Oznacza bowiem, w odróżnieniu od rumuńskiego ANSP (ROMATSA), że objęcie zajęciem środków pochodzących z opłat trasowych nie pozbawia PAŻP całego finansowania. Agencja nadal otrzymuje wpływy z opłat terminalowych pobieranych poza systemem CRCO ( Central Route Charges Office) będącego cześcią EUROCONTROL. Jednocześnie należy podkreślić, że oba źródła finansowania są od siebie niezależne i służą finansowaniu różnych kategorii służb.
Fakt, że obecny model poboru opłat pozostawił PAŻP dostęp do części przychodów, nabiera szczególnego znaczenia w świetle dokumentów, do których dotarła nasza redakcja. Wynika z nich, że jeszcze pod koniec czerwca Agencja prowadziła intnsywane działania zmierzające do zawarcia z EUROCONTROL porozumienia dotyczącego fakturowania i poboru przez EUROCONTROL również opłat terminalowych. Zgodnie z przedstawioną propozycją porozumienie miało objąć obie strefy naliczania opłat terminalowych w Polsce, a jego wejście w życie planowano od 1 stycznia 2027 r. Jako uzasadnienie wskazano uproszczenie i usprawnienie procesów fakturowania, poboru samych opłat oraz komunikacji z użytkownikami przestrzeni powietrznej.
W świetle ujawnionych okoliczności zachodzą chyba uzasadnione podstawy do ponownego przeanalizowania zarówno obowiązującego modelu rozliczania opłat trasowych, jak i planów objęcia systemem przez CRCO opłat terminalowych? Analiza ta powinna, jak się wydaje, zostać przeprowadzona w trybie pilnym z uwzględnieniem nie tylko sprawności funkcjonowania całego systemu rozliczeń, ale również adekwatności mechanizmów chroniących środki przeznaczone na finansowanie służb żeglugi powietrznej przed ryzykami wynikającymi z postępowań prowadzonych przeciwko państwu. Z pewnością nie powinno to pozostawać wyłącznie przedmiotem decyzji zarządczych PAŻP. Jest to zagadnienie o charakterze systemowym, dotyczące bezpieczeństwa finansowania infrastruktury krytycznej państwa, które powinno zostać objęte szeroką debatą z udziałem właściwych organów administracji rządowej, Sejmu i Senatu oraz zaintersowanych intresariuszy. Debata ta powinna obejmować zarówno kierunki rozwoju modelu poboru i rozliczania opłat nawigacyjnych, jak i mechanizmy zapewniające ciągłość oraz bezpieczeństwo finansowania PAŻP.
Sprawa zosatnie zalatwiona do końca lipca
Jak ustaliła nasza redakcja na podstawie informacji uzyskanych od pracowników PAŻP, Prezes Agencji poinformowała dziś załogę o zaistniałej sytuacji. Zapewniła, że zajęcie środków pochodzących z opłat trasowych nie stwarza zagrożenia dla miejsc pracy. Jednocześnie podkreśliła, że postępowanie prowadzone przez Pfizer nie jest skierowane przeciwko PAŻP, lecz przeciwko państwu polskiemu. Jak wyjaśniła, w sprawie znajduje zastosowanie wyjątek od immunitetu przysługującego EUROCONTROL, co umożliwiło zajęcie środków pochodzących z opłat trasowych (en-route). Potwierdziła również, że w podobnej sytuacji znajduje się rumuński dostawca służb żeglugi powietrznej ROMATSA. Wskazała, że w przypadku Polski zajęcie komornicze obejmuje przychody z opłat trasowych do wysokości kwoty objętej zabezpieczeniem, odpowiadającej wartości dochodzonego roszczenia.
Jak wynika z relacji uczestników spotkania, Prezes PAŻP Magdalena Jaworska – Mackowiak poinformowała również, że Ministerstwo Infrastruktury, Ministerstwo Finansów oraz Kancelaria Prezesa Rady Ministrów, przy pełnym wsparciu Ministra Obrony Narodowej, prowadzą działania mające doprowadzić do rozwiązania sprawy jeszcze przed końcem lipca.
Jednocześnie zapowiedziała, że PAŻP już w przyszłym tygodniu wniesie sprzeciw do właściwego sądu w Belgii, wspierając w ten sposób działania prowadzone przez Prokuratorię Generalną. Nie wyjaśniła jednak, kto poniesie koszty tych działań. Skoro – jak sama podkreśliła – postępowanie prowadzone przez Pfizer nie dotyczy PAŻP, lecz państwa polskiego, pozostaje pytanie, czy udział Agencji w postępowaniu zostanie sfinansowany przez Skarb Państwa, czy też z jej własnych środków pochodzących od użytkowników przestrzeni powietrznej.
